| Jaargang 11, Nummer 1 |
In 1910 zocht Gustav Mahler contact met Sigmund Freud. Mahler had ontdekt dat zijn vrouw Alma een hartstochtelijke liefdesaffaire had met architect Walter Gropius en voelde ineens al zijn zekerheden onder zijn bestaan wegzakken.
Was de affaire verwonderlijk? Nee. Alle ingrediënten waren aanwezig. Mahler was 19 jaar ouder dan zijn vrouw, hij zat van ‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat in zijn tuinhuisje te componeren of was als dirigent aan het werk. Toegegeven, hij at meestal thuis met Alma, maar dan mocht zij niet tegen hem praten, omdat hij zat te broeden over een compositie. Hij sprak soms maandenlang sowieso niet en vermeed sociale contacten. Alma was gewend aan een druk sociaal leven; haar ouderlijk huis was een populaire ontmoetingsplek voor kunstenaars.
Kon zij dan niet aan het werk gaan? Ze was tenslotte zelf componiste en niet eens onverdienstelijk. Nee. Toen Mahler haar ten huwelijk vroeg, stelde hij als voorwaarde dat zij ophield met componeren. Hij duldde eenvoudigweg geen rivaliteit. Haar familie en vrienden waren geen voorstanders van dit huwelijk. En het was ook niet erg sprankelend. Ze kregen twee dochters, maar toen hun oudste dochtertje op 5-jarige leeftijd stierf, dreef dit hen uit elkaar.
En vervolgens vond Mahler ineens die liefdesbrief van Walter Gropius aan Alma.
De hamvraag van Mahler voor Sigmund Freud was: Kan ik Alma nog terugwinnen? Freud genoot op dat moment met zijn gezin van een vakantie in Noordwijk aan Zee. Even geen patiënten dus, maar voor de beroemde Mahler wilde hij wel een uitzondering maken. Ze spraken af in Leiden en het klikte direct tussen hen. Al vragen stellend ontdekte Freud een aantal frappante dwarsverbanden.
In wezen, concludeerde Freud, was Alma met haar vader getrouwd en Mahler met zijn moeder. Alma zou haar vader nooit in de steek laten en dus ook niet haar man.
En zo is het ook gegaan. Mahler wist op dat moment dat hij niet lang meer te leven had – hij leed aan een ongeneeslijke hartaandoening – en Alma is aan zijn zijde gebleven totdat hij 9 maanden later stierf. Wat niet wil zeggen dat ze haar affaire met Gropius verbrak. Ze trouwde uiteindelijk met hem en er volgden nog vele andere affaires daarna. Maar waar ze ook woonde na Mahler’s dood, overal richtte ze een kamer in voor Mahler, met schrijftafel en andere attributen. Ja, ze bleef hem trouw.
Freud heeft nog iets anders blootgelegd: de voelbare interne frictie binnen Mahler (en zijn muziek) en waarom dat was. Strict genomen liep de dood als rode draad door Mahler’s leven. Van zijn 11 broers en zusjes zijn er 7 zeer jong gestorven. Eén broer overleed toen Mahler 15 was, wat een verpletterende indruk op hem heeft gemaakt. Tenslotte stierven in 1 jaar tijd beide ouders en pleegde zijn laatste broer zelfmoord. Mahler bleef achter met 2 zusjes.
Maar er was meer. Zijn vader was een opvliegende man. Tijdens diens driftbuien moest vooral Mahler’s moeder het ontgelden. Eenmaal werd het de kleine Gustav te machtig. Hij vluchtte het huis uit, totaal overstuur. En waar liep hij op straat tegenaan? Een draaiorgeltje, dat vrolijk “Ach, du lieber Augustin” speelde. Deze banale melodie was wel het laatste waar hij op zat te wachten, maar gaf hem op een vreemde manier toch troost. En zo zijn voor Mahler “vrolijkheid” en onderliggend verdriet onbewust met elkaar verweven geraakt.
Al met al heeft Mahler’s gesprek met Freud hem enorm goed gedaan. De puzzelstukjes van zijn verleden vielen op hun plaats. Hij leek verlost van zijn angsten en kwam daardoor ontspannener in het leven te staan. De relatie met Alma verbeterde en hij droeg zijn 8e symfonie aan haar op. De premičre vond plaats ruim 2 weken na de ontmoeting met Freud en was een ware triomf voor Mahler. In plaats van de kille ontvangst die hem bij eerdere premičres ten deel was gevallen, werd dit werk met staande ovaties onthaald.
Eindelijk voelde hij zich in de Duits-Oostenrijkse muziekwereld begrepen en geliefd.
door: Sabine Haenen
Vorige artikel
| Volgende artikel