Claude Debussy (1862-1918)

“Het ruisen van de zee, de zacht gebogen lijn van een horizon, het geritsel van de wind in de bladeren, de schreeuw van een vogel. Deze geluiden roepen in ons vele en verschillende indrukken op. En plotseling, zonder dat we ons hiervoor ook maar hoeven in te spannen, horen we in zo'n geluid een muzikale klank die al harmonie in zich draagt.” Met deze woorden leverde Debussy de sleutel tot de verklaring van de drie 'symfonische schetsen' die hij in 1905 onder de titel La Mer publiceerde. Debussy interpreteerde individuele geluiden als muziek. Hij streefde er niet naar om, zoals een romanticus, een gebeurtenis in muziek weer te geven. La Mer vertelt geen verhaal, roept geen beelden op. Ontstaan ze toch, dan is daarvoor de verbeeldingskracht van de luisteraar verantwoordelijk. Debussy maakt zijn publiek alleen deelgenoot van de wijze waarop hij de natuur, in dit geval de verschillende gedaanten en geluiden van de zee, waarnam en interpreteerde.

De vraag of dit het kenmerk van impressionistische muziek is en of Debussy met La Mer het toonbeeld van impressionisme in de muziek heeft gecomponeerd, wordt verschillend beantwoord. Duidelijk is wel dat Debussy nooit het maken van een klinkende kopie van schilderijen van beroemde impressionistische schilders zoals Monet, Cézanne, Degas of Renoir nastreefde. Debussy’s partituren kenmerken zich door complexe structuren die door de hand van een goede dirigent moeten worden uitgelicht waarbij aan alle belangrijke motieven en aan alle neven- en middenstemmen uit het klankweefsel aandacht moet worden geschonken om het beoogde effect te bereiken.

Debussy werkte van 1903 tot 1905 aan La Mer. Een moeizaam compositieproces in een moelijke periode in zijn leven. Hij liet zijn echtgenote in de steek, ging er met een goede vriendin vandoor en verloor als gevolg daarvan al zijn vrienden. Debussy vluchtte met zijn nieuwe liefde naar de Engelse badplaats Eastborne. Daar voltooide hij deze indrukwekkende compositie geïnspireerd door de zee. De première leidde tot merkwaardige reacties die tegenwoordig hoogst ongeloofwaardig aandoen. Zo schreef de Times: “Zolang hij nog niet in slaap is gevallen kan de luisteraar groot genoegen beleven aan de merkwaardige geluiden welke de oren bereiken, zeker wanneer hij maar alle gedachten over een duidelijke constructie en logische ontwikkeling vergeet.”

Het werk heeft drie delen met de titels ‘De l’aube à midi sur la mer’ (van ochtendgloren tot middaguur op de zee), ‘Jeux de vagues’ (spel van de golven) en ‘Dialogue du vent et de la mer’ (dialoog tussen de wind en de zee). Alhoewel La Mer bewust niet als programmatische muziek is geschreven zoals bijvoorbeeld de symfonische gedichten van Richard Strauss, worden in de geest van de ontvankelijke luisteraar terecht wel steeds fraaie beelden opgeroepen van de oceaan met behulp van flakkerende, fragmentarische thema’s en een uitzonderlijk mooie orkestratie.